نگاهی به نمایش آنتیگونه در نیویورک نوشته ی یانووش گلووآسکی و کارگردانی هما روستا ؛ تالار مولوی ، تیر 86

با چشمانی بسته

 امین عظیمی

"سوفوکل" در حوالی 440 ق.م ،"آنتیگونه" را به نشانه ی تقابل نیروی فردی ِ متکی برخواست خدایان و تقلای آن در برابر قانون اجتماعی "کرئون" تصویر کرد تا یونانیان را با مفهومی تقدیرگرایانه - که از ورای آسمانها بر انسان حکمروایی می کند -  مواجه کند. برای "یانووش گلوواتسکی" این تقدیرگرایی آسمانی ، جایش را به نوعی فقدان و رها شدگی در یک موقعیت رو به احتضار و قربانی شدن در بطن نیرویی خرد کننده و غیرآسمانی داده است. آنتیگونه ی او یک زن ِ نیمه دیوانه ی پورتوریکویی است . یک بی خانمان مهاجر مثل خیلی های دیگر: روسی ، لهستانی و شاید سرخپوست ؛ جدا شده از مفهومی هویت بخش در برابر تصاحب نیمکتی سرد و آهنی در یکی از پارک های نیویورک .

 نیویورک ، شهر/ جهانی که نه بعنوان یک جغرافیای "سیاسی/ اجتماعی" بلکه همچون عنصری Hyperreal که دیگر جدا از ساحتی رئالیستیک چیزی جز هجوم تصاویر نیست ، انسانها را در خود فرو می بلعد. آدم هایی سوخته و بریده ، ابژه هایی وامانده در تصویر سرزمینِ رویای آمریکایی . مهاجرینی که هریک به گونه ای قربانی دینامیسم درونی نیروهای سیاسی ، اجتماعی و حتی تقدیر فردی خویش اند و دستاوردشان جز آوارگی در نمود اغواگرانه ی نیویورک نیست . اما "هما روستا" در اجرای خویش از نمایشنامه ی "آنتیگونه در نیویورک" بی توجه به مفاهیم درونی اثر و متکی بر نگاهی سطحی و کلیشه ای تنها به بازآفرینی نشانه های بیرونی متن و شخصیت ها می پردازد .آدم ها و حتی ماهیت روابطشان در اجرای او باورپذیر نیستند و تنها شمایلی بیرونی برای آنها تدارک دیده شده است که در رخت و لباس و اطوارشان خلاصه می شود .  این امر در حالی رخ می دهد که اصرار بر ماهیت رئالیستیک کاراکترها در چنین اجرایی کارکردی واژگونه و علیه مفاهیم درونی اثر می یابد و این امر ارتباط چندانی با بروز و آشکارسازی مفاهیم سیال حاضر در متن ندارد . در چنین فرآیندی نادیده گرفته شدن نیروهای درونی متن ، تنها فضا را برای بروز چهره هایی هیپی وار و لباس هایی پاره و مندرس باز می کند  و نه هیچ عنصر تاثیرگذاری. در این رهگذار عدم درک ظرفیت های اجتماعی و تاریخی و ارتباط آن با سرزمینی که تالار مولوی – سالنی که این نمایش در آن در حال اجراست- در آن واقع شده ، سبب می شود با وجود نقش آفرینی هوشمندانه ی بازیگرانی چون داریوش موفق و احمد آقالو ، تماشاگر بازهم خود را در برابر شمایلی درک ناشده از کاراکترها و فضای اثر ببیند . دراماتورژی اساسا ً نسبت به امکانات اجرایی دچار بی توجهی و کم کاری است . به تبع این امر ، انتخاب ها در حیطه ی کارگردانی – نور ، اصوات ، صحنه و...- هرچه بیشتر گرایشی تزئینی و غیرکاربردی دارد . نوع برخورد با متن بویژه در 60 دقیقه ی نخست اجرا که با رویداد خاصی روبرو نیستیم تماشاگر را خسته و کسل می کند و در این بین هیچ تمهید بصری برای درگیر شدن مخاطب درنظرگرفته نشده است و اساساً در اجرای خانم روستا با فقر تصویر روبروییم . به گونه ای که می توان با چشم های بسته در سالن نشست و تنها به اجرا گوش داد . از سوی دیگر بافت زبانی متن همچنان در شکل مکتوب خویش اسیر است که این امر گاه بیان برخی دیالوگ ها را برای بازیگران سخت می کند .  اما قاعده ی این اجرا نیز استثنایی دارد . ایده ی تبدیل شدن کاراکتر پلیس به عنصری مجازی که احمدآقالو با ظرافت هرچه تمام تر به ایفای نقش او می پردازد تنها نقطه ی برجسته ی اجراست که اتفاقاً به خاطر رویکرد خلاقانه اش از دیگر عناصر اجرایی جدا افتاده است . بهناز جعفری در بازی اش حتی دریافتی سطحی از شخصیت آنیتا را هم ارائه نمی دهد و از فرط کلیشه گرایی در هیچ لحظه ای باورپذیر نیست.

ناگفته پیداست ، نمایشنامه ی "آنتیگونه در نیویورک" ظرفیت ها و ظرافتهایی دارد که در این اجرا از دست رفته است . اما اگر هوس کرده اید نشانی از احمدآقالو  بعد از مدت ها در سالن تئاتر پیدا کنید و احیانا ً خاطراتی با STRANGERS IN THE NIGHT  "فرانک سیناترا" دارید یک بعد از ظهر تابستانی را بی هیچ توقع خاصی برای تماشایش صرف کنید.